WP Ważny temat Partner wydania
WP Ważny temat Partner wydania Jurassic World Dominion

Dinozaury! Prawdziwe gwiazdy "Jurassic World: Dominion"

Partner wydania Jurassic World Dominion
Są brzydkie, często niezgrabne i groźne, nie żyją od setek milionów lat, a mimo to wciąż wzbudzają w nas fascynację. W popkulturze zadomowiły się na stałe. Dlaczego? Bo wciąż są niezwykle tajemnicze. Filmy z serii "Jurassic Park" czy "Jurassic World" dają nam zaledwie namiastkę ich życia, ale i tak to kochamy. Wkrótce w kinach nowa część trylogii o prajaszczurach – "Jurassic World: Dominion", więc może warto przypomnieć sobie o nich kilka faktów.

1. Na początku nie było wcale chaosu. Era paleozoiczna datowana na okres 542–251 mln lat temu to czas, kiedy zaczęło rozkwitać bujne życie. Pojawiły się rośliny, które opanowały stały ląd. Wielkie paprocie, widłaki i skrzypy osiągały rozmiary dzisiejszych drzew. Z wody na ląd wyszły zwierzęta. Pierwsze gatunki lądowe to stawonogi i płazy tarczogłowe. Pojawiły się także gady, w tym także ssakokształtne. W czasie paleozoiku istniał tylko jeden superkontynent o nazwie Pangea, dlatego został zasiedlony równomiernie przez florę i faunę. Niestety, pod koniec tej ery większość gatunków wyginęła. Na szczęście nie wszystkie.

2. Era mezozoiczna – kolejna po paleozoiku – rozpoczęła się od wielkiego wymierania i zakończyła się wymieraniem. To czas datowany na 252–66 mln lat wstecz i związany głównie z okresem rozwoju dinozaurów. Wyewoluowały one z tzw. gadów naczelnych, czyli z archozaurów. A do nich zaliczamy m.in. krokodyle, ptaki, dinozaury i pterozaury (gady latające). Z czasem zwierzęta te stawały się coraz większe, groźniejsze i bardziej przystosowane do otoczenia. Stąd nazwa dinozaurów "straszny jaszczur". Panowały na Ziemi przez wszystkie okresy tej ery – trias, jurę i kredę.

3. Trias – najstarszy okres mezozoiku. W tym czasie pojawiły się pierwsze ssaki, ale nie odgrywały one znaczącej roli. Królowały głównie płazy i gady. Skamieniałości z tego okresu – silezaurusów i rauizuchów – znajdują się także w Polsce. Najbardziej znane miejsce to Krasiejów na Śląsku Opolskim.

4. Z triasu pochodzi także notozaur – występujący jako jeden z gadzich bohaterów "Jurassic World: Dominion". Żył głownie na terenach dzisiejszej północnej Afryki, Azji i Europy, w tym także Polski. Nie należał do małych, ale do największych też nie. Jego długość to ok. 3 m. Spędzał większość czasu w wodzie, ale budowa pozwalała mu przebywać także na lądzie. Miał wydłużone ciało i długi, bocznie spłaszczony ogon ułatwiający pływanie. Smukła głowa posiadała szczęki zaopatrzone w wiele ostrych zębów. Prawdopodobnie żywił się rybami.

5. Z czasem dinozaury zaczęły się różnicować. Opanowały nie tylko wodę, ląd, ale także przestrzeń powietrzną. Szczególnie w okresie jurajskim. Mówi się, że był to złoty czas dla dinozaurów. Za największego gada tego okresu uważa się patagotitana. Jego ciężar to ok. 96 t. Nazwa zaś wywodzi się od rejonu, w którym został pierwszy raz odkryty – Patagonii. W okresie jurajskim żyły także słynne z filmu – scelidozaur, stegnozaur i skutellozaur. Gdy w 1667 r. brytyjski naukowiec Robert Plot znalazł kość dinozaura z tego czasu, napisał, że należy do giganta. Często ówcześni eksperci porównywali te zwierzęta do smoków.

6. Dla przypomnienia: scelidozaur to duży, powolny czworonożny roślinożerca. Mierzył ok. 4 m. Jego skamieniałości znaleziono na ternie Tybetu, Ameryki Północnej i Europy, w tym Górach Świętokrzyskich. Stegnozaur z kolei jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych gadów z powodu charakterystycznych płyt na grzbiecie i kolców na ogonie. Jego szczątki znaleziono w Portugalii w 2006 r. Lekko opancerzony roślinożerca to skutellozaur. Żył na terenach Ameryki Północnej. Długość ciała ok. 1,2 m, wysokość ok. 50 cm, masa ok. 10 kg. Jego szczątki znaleziono w USA (stan Arizona).

7. Ostatni okres mezozoiku to kreda. Koniec ery panowania gigantycznych jaszczurów określa się wymieraniem kredowym. Zjawisko to rozpoczęło się ok. 65 mln lat temu. Przez wiele lat uczeni spierali się, co się stało, że z Ziemi zniknęły dinozaury. Pojawiało się mnóstwo teorii. Obecnie uważa się, że doprowadziła do tego asteroida, która spowodowała pożary, tsunami oraz zmiany klimatyczne, a dokładnie obniżenie temperatury na planecie. Do takich wniosków doprowadziło odkrycie szerokiego na 150 km krateru Chicxulub w Meksyku.

8. Z tego okresu pochodzi mnóstwo różnorodnych dinozaurów. Wśród nich znajdują się: roślinożerny triceratops, ostatni nieptasi dinozaur, przypominający pod pewnymi względami nosorożca, welociraptor, dwunożny drapieżnik, bardzo szybki i zwinny, chirostenot, niewielki ok. 70-kilogramowy dinozaur czy sławny już tyranozaur T. Rex – najbardziej znany nam drapieżny gatunek. Był dwunożnym mięsożercą z masywną czaszką, a ciało utrzymywał w równowadze dzięki długiemu ogonowi. Mierzył niemal 13 m długości i ważył prawie 9 t.

9. Gdy zostały odkryte pierwsze kości dinozaurów, ludzie sądzili, że to szczątki mitycznych zwierząt, np. protoceratopsy uważano za gryfy. I gdy takie kości odnaleziono na Pustyni Gobi, tubylcy byli przestraszeni i sądzili, że to szczątki potwora. Termin "dinozaur" pojawił się w 1842 r., wprowadził go Richard Owen. Znaleziono wówczas szkielet megalozaura.

10. Najciekawszym wydarzeniem związanym z dinozaurami była tzw. wojna o "kości" pomiędzy dwoma naukowcami – Edwardem Cope’em i Othnielem Marshem. Mimo tego, a może właśnie dzięki rywalizacji znaleźli mnóstwo gatunków wymarłych zwierząt. Ten "konflikt" stał się zaczątkiem fascynacji gadami. A dinozaury na zawsze zostały już w naszej popkulturze.

11. Duży wkład w popularność tych zwierząt miała także książka Michaela Crichtona "Jurassic Park: Park Jurajski". Był rok 1990. Trzy lata później na jej podstawie Steven Spielberg nakręcił film o tym samym tytule. Okazał się strzałem w dziesiątkę i doczekał się dwóch sequeli.

12. Już 10 czerwca na ekranach kin pojawi się trzecia część trylogii – "Jurassic World: Dominion".

13. Film ten, jak zapowiadają twórcy, ma być nie tylko finałem trzyczęściowej sagi, ale też zakończeniem historii rozpoczętej prawie trzy dekady temu. Czy tak będzie? Okaże się z czasem.